Rośliny doniczkowe

Hodowla roślin domowych, egzotycznych, ozdobnych i owocowych

Choroby i szkodniki

U roślin hodowanych w mieszkaniach stosunkowo rzadko występują choroby pasożytnicze. Objawy chorobowe to: plamy, żółknięcie liści i ich opadanie, zasychanie wierzchołków lub szare naloty na liściach i łodygach, a także ciemne skupiska zarodników w postaci wypukłych kropek, gnicie podstawy łodygi itp. Choroby pasożytnicze wymagałyby bardzo szerokiego omówienia na przykładach różnych roślin.
Szczególnie ważne w tej ochronie są zabiegi zapobiegawcze, takie jak: przestrzeganie higieny roślin, odpowiednia ziemia, właściwe zasilanie i zaopatrzenie w wodę, dostateczne oświetlenie, wymagana temperatura i wilgotność powietrza. Wszystkie te czynniki wpływają na dobry rozwój roślin, dając im odporność przeciw chorobom, a także przeciw szkodnikom i pozwalają przetrwać ataki pasożytów bez większych strat. Konieczne jest jak najwcześniejsze usuwanie silnie porażonych liści i pędów, przez co nie dopuszcza się do dalszego rozprzestrzeniania się choroby. Przy silnym jednak opanowaniu rośliny przez chorobę, trzeba uciec się do środków chemicznych. W większości przypadków najodpowiedniejszymi preparatami, bo działającymi dość wszechstronnie. Należy je stosować w odpowiednim stężeniu, ściśle według instrukcji na opakowaniu. Powstający na roślinie osad można zmyć dopiero po dłuższym czasie, środki ochrony roślin trzeba zawsze stosować ostrożnie i z umiarem.

Do najczęściej spotykanych i najbardziej uporczywych szkodników roślin doniczkowych należą tarczniki i miseczniki.
Występowaniu tych szkodników i ich rozmnażaniu się sprzyja zbyt wysoka temperatura przy nadmiernie suchym powietrzu. Pojawiają się one zwykle w zimie i potem trudno się z nimi uporać. Tarczniki i miseczniki żerują przeważnie na roślinach o twardszych liściach, a więc takich, jak: palmy, oleander, fikus, paprocie, hoja, mirt, bluszcz, asparagus, cytryna itp. Szkodniki występuję w postaci nieruchomych, wypukłych, jasnych lub brunatnych tarczek, okrągłych lub wydłużonych, przytwierdzonych do pędów, ogonków liściowych i do spodu liści. W początkowym stadium rozwoju tworzą drobny, jasny nalot. Pod tą zewnętrzną osłoną znajdują się jaja, larwy lub samice. Po wylęgu z jaj młode larwy są przez kilkanaście godzin bardzo ruchliwe i wtedy rozchodzą się po roślinie lub przenoszą na inną. Wbijają długą kłujkę w miąższ rośliny, unieruchamiają się. W miarę wzrostu i przekształcania w dorosłego owada pokrywają się coraz grubszą okrywą – tarczką ze zrzucanych wylinek i wydzielin gruczołów. Larwy i dorosłe owady wysysają soki roślinne, czego następstwem jest stopniowe odbarwienie i zasychanie liści. Osłabia to roślinę i może spowodować jej zamieranie. Niekiedy na roślinie pojawia się lepka ciecz, tak zwana „rosa miodowa” — odchody larw i dorosłych owadów. Na tych odchodach osiedlają się też grzyby w postaci czarnego nalotu, które wprawdzie nie uszkodzają bezpośrednio roślin, ale utrudniają oddychanie i hamują dostęp światła.

Występowaniu opisanych szkodników trzeba zapobiegać tak, jak podano przy zapobieganiu chorobom pasożytniczym. Pojawiające się tarczniki czy miseczniki trzeba jak najspieszniej zwalczać. Z większych liści można je usuwać ostrą szczoteczką lub szmatką maczaną w wodzie mydlanej, nakrywając ziemię w doniczce folią. Po dokładnym   oczyszczeniu pędy i liście trzeba przetrzeć za pomocą szmatki wodą zmieszaną z denaturatem. Zabiegi te należy powtanać w miarę ukazywania się nowych tarczek, aż do całkowitego uwolnienia rośliny od szkodników. Szybciej i skuteczniej zwalcza się je, a przy roślinach o drobnych liściach wyłącznie, przez zastosowanie oprysków: 0,3% Sadofosem płynnym (3 cm3/litr wody). 0.2% Anthio (2 cm*/litr wody), 0,1% Bi 58-EC (1 cm3/litr wody), 0,1% Meta-systoxem. Preparaty najskuteczniej działają w stadium ruchliwości larw. Zamiast oprysku można podlać roślinę podanym roztworem tych preparatów w takiej ilości, jak przy umiarkowanym podlewaniu wodą. Przed zabiegiem ziemia musi być wilgotna. Opryski czy podlewanie powtarza się w odstępach około 3 tygodni. Preparaty są szkodliwe dla ludzi, trzeba więc przy ich stosowaniu zachować  ostrożność.

Wymienione środki ochrony roślin są również skuteczne w zwalczaniu innych szkodników.

Niekiedy w ziemi doniczkowej, zwłaszcza gdy zawiera nierozłoźone części roślinne, pojawiają się dżdżownice oraz wazonkowce – drobne, białe robaczki. Ich podstawowym pożywieniem są obumierające i gnijące części roślin. Przy masowym występowaniu mogą wyrządzać szkody przez podrywanie delikatnych korzonków, a w niektórych okolicznościach wazonkowce mogą też niszczyć młode, miękkie części roślin. Gdy robaki są liczne, najlepiej jest przesadzić rośliny w świeżą ziemię, usuwając z bryły korzeniowej, ale bardzo ostrożnie, część starej ziemi wraz z dżdżownicami i wazonkowcami. Przy przesadzaniu należy, jak zawsze, obciąć zbutwiałe korzenie. Świeża ziemia nie powinna zawierać nie rozłożonych części roślinnych. Dżdżownic można się pozbyć wciskając w ziemię kulki naftaliny i dość szczelnie nakrywając ziemię. Robaki wychodzą na powierzchnię.